آتوسا در لغت به معنای خوش اندام است. همچنین به معنای قدرت و توانمندی نیز میباشد
او دختر زیبا، دلفریب و فوق العاده ای كوروش بزرگ بود
پس از سرنگونی بردیای دروغین بدست داریوش بزرگ وهفت نفر از جوانان نجبای پارسی و بر تخت نشینی داریوش یكم ، آتوسا همسر داریوش بزرگ شد . ازدواج با آتوسا كه از سلاله هخامنشی بود حكومت داریوش بزرگ را قانونی جلوه می داد واز آنجا كه آتوسا با هوش، با فرهنگ ، با قدرت و تفكر سیاسی بود در موقع لزوم كمك خوبی برای داریوش شاه به حساب می آمد.
پس از آن آتوسا » خشایارشاه » را به دنیا آورد
آتوسا ملكه ی بیش از 28 كشور آسیایی در زمان امپراطوری داریوش بزرگ بود
واز وی به نام » شهبانوی داریوش بزرگ » یاد كرده است
آتوسا شهبانوی ایران ، خواندن و نوشتن را به خوبی می دانست و نقش تصمیم گیرنده در آموزش خود و دیگر درباریان داشت.همچنین زندگی سیاسی آتوسای هخامنشی باهیچ زن دیگری از هم دوره های او با او برابری نمی كند
آتوسا از قدرت فوق العاده ای برخوردار بود و در دوره جنگ با یونان داریوش شاه همواره از نصیحتهای او بهره می جست. او حتی علاقه مند بود كه در میدان كارزار نیز شوهرش را همراهی كند. آتوسا چندین بار در لشكركشی های داریوش بزرگ یاور فكری و روحی او بود. چندین نبرد و لشگر كشی مهم تاریخی ایران به گفته هرودوت به فرمان ملكه آتوسا صورت گرفته است
هرودوت از قول آتوسا نقل می كند كه آتوسا به داریوش شاه می گوید: چرا نشسته ای و عازم جنگ نمی شوی و سرزمینهای دیگر را تسخیر نمی كنی؟…… پادشاهی به جوانی و ثروتمندی تو شایسته است كه عازم جنگ شود و به پیروزیهایی نائل شود تا به ایرانیان ثابت شود مرد قابلی بر آنها حكمرانی می كند. اگر گفته هرودوت اغراق آمیز هم باشد باز هم بیانگر نفوذ آتوسا بر شوهرش می باشد.
آتوسا به خوبی از اوضاع فرهنگی زمان خود آگاه بود و از حضور یونانیان و دیگر ملیتها به دربار بسیار بهره می برد
آتوسا، یكی از برجستهترین زنان در تاریخ ایران قدیم است. او پس از ازدواج با داریوش شاه لقب» بانوی بانوان » می گیرد.در واقع پس از آناهیتا او دومین كسی بود كه لقب » بانو» كه یك عنوان مذهبی بود، گرفت زیرا اینچنین لقبی كمتر به ملكه ها داده می شد…
آتوسا از داریوش چهار پسر داشت : خشایار شاه كه بزرگترینشان بود . ویشتاسب فرمانده نیروهای باختری و سكایی در سپاه خشایارشاه. مسیشت یكی از سرفرمانداران ارتش خشایارشاه . و هخامنش فرماندار مصرو فرمانده ناوگانهای مصری در سپاه خشایارشاه
شهبانوی پارسی ، در زمان فرمانروایی پسرش خشایارشاه ، مقام بر جسته ی » مادر شاه » را دارا بود . او همسر خداوندگار پارس و مادر ارجمند خشایارشاه پادشاه قدرتمند ایرانی بود
خشایارشاه جوانیست سخت ماجراجو. اما آتوسا بانویی است سالخورده و خردمند ، كه رفتاری باوقار و شاهانه دارد
آتوسا، شهبانوی پارسی ، دختر كوروش كبیر، همسر داریوش اول و مادر خشایارشاه سر انجام در سن ۷۵ سالگی و به دلیل عوارض مربوط به سرطان ،۴۷۵ سال قبل از میلاد مسیح فوت كرد. گویند او به علت شرم ، بیماریاش را از پزشكان مخفی میكرده است
همانطور كه میدانیم آخرین شاهان خاندان كیانی ،در اساطیر و حماسه های ملی ایران ، یاد آور و بر گرفته شده از برخی پادشاهان هخامنشی اند. بر همین اساس گفته میشود ، «هما » در اساطیر ایران، بر مبنای یادمانهایی از » آتوسا شهبانوی پارسی » و رویدادهی دوران داریوش و خشایارشاه، همسر و پسرش شكل گرفته باشد. جالب آن است كه بهمن پدر هما نیز برخی از یادمانهای كوروش بزرگ را در خود دارد
در كل علی رغم اینكه اطلاعات درمورد آتوسا بسیار محدود است اما آنچه مسلم است : آتوسا از زیباترین و قدرتمندترین زنان در طی تاریخ امپراطوری پر شكوه ایران زمین بوده است كه هیچ زن دیگری از هم دوره های او با او برابری نمی كند. او از مشوقین بزرگ آموزش و پرورش پارسی بود. او شعر می سروده و از زنان ادیب و با خرد روزگار خود بوده است …او خشایارشا ه ، پادشاه قدرتمند ایرانی را برای امپراتوری پارس به ارث گذاشت.
داغش کنا ، متن متعلق به آلبکاس
